Şizofreni kişinin neyin gerçek neyin hayali olduğunu anlayamadığı bir zihinsel hastalık, bir psikozdur. Zaman zaman psikotik rahatsızlığı olanlar gerçekle ilişkilerini kaybederler. Dünya kafa karıştırıcı düşünceler, görüntüler ve sesler karmaşası gibi görünebilir. Şizofrenlerin davranışları çok garip hatta şok edici olabilir. Hastalar gerçekle ilişkilerini kaybettiklerinde oluşan ani kişilik, düşünüş, duygusal ve davranış değişikliklerine psikotik epizod adı verilir. Şizofreninin şiddeti kişiden kişiye değişir. Bazıları hayatlarında tek epizod yaşarken, diğerleri birkaç tane epizod yaşar. Bu epizodlar arasındaysa kişi normal bir yaşam sürebilir. Şizofreni belirtileri nüksetme (relaps) ve duraksama (remisyon) olarak bilinen döngüler esnasında kötüleşebilir ve azalabilir.

Belirtiler

Şizofreni hastalarında beceri ve kişilik değişliklerini içeren birçok semptom vardır ve değişik zamanlarda farklı davranışlar sergileyebilirler. Hastalık kendini çoğunlukla ilk kez ergenlik ve genç erişkinlik döneminde gösterir ve semptomlar genellikle ani ve şiddetlidir. En yaygın şizofreni belirtileri üç grupta toplanabilir: pozitif belirtiler, dezorganize belirtiler ve negatif belirtiler.

Pozitif Belirtiler

Hezeyan: Delüzyon veya sanrı terimleriyle de ifade edilmektedir. Gerçeğe dayanmayan, gerçeğe dayalı bilgilerle izah edilse bile kişinin vazgeçmeyi kabul etmediği garip inançlardır. Var olan düşüncenin hatalı olduğuna dair kesin deliller olmasına rağmen değişmeyen inanış şeklidir. Bu inançlar kişinin bağlı olduğu kültürün diğer bireyleri tarafından genelde kabul görmez.

Düşmanlık görme (persekütuvar) hezeyanları: İzlendiğini, kendisine komplo kurulduğunu, suikast düzenlendiğini, dinlendiğini, zehirlendiğini, taciz edildiğini söyler. Haklarına kavuşmak için adli mercilere bitip tükenmek bilmeyen, ısrarlı başvurular yapar. Öfke yoğundur, şiddete eğilim olabilir.

Grandiyöz (büyüklenmeci) sanrılar : Büyük yetenekleri, ilginç keşifleri vardır. Medya ve ilgili kurumlara sık sık müracaat eder. Mehdi, evliya, peygamber olduğunu söyler, müritler bulabilir, toplumsal organizasyonlar yapabilir.

Patolojik kıskançlık (jaluzik)(othello sendromu): Aldatılma, sadakatsizlik düşünceleri vardır, boşanma veya öldürme eylemi görülebilir. Üstünü arama, cep telefonu veya faturaları kontrol etme, takip etme davranışları sergileyebilir.

Erotomanik sanrılar (aşık olunma)(Clerambault Sendromu): Kendisinden çok üst düzeydeki birisi tarafından sevildiğini iddia eder. Bu kişiyi taciz eder; telefon açar, izler. Bu kişinin konuşma ve davranışlarından aşk mesajları aldığını söyler.

Bedensel sanrılar (somatik): AIDS, kanser vb. olduğuna inanır ve yapılan muayene ve tahlil sonuçlarına kesinlikle inanmaz.

Karışık tip: Birden fazla paranoya bir arada bulunur.

Halüsinasyon (Varsanı): Dışarıdan uyarıcı bir duyum olmadan, beş duyu organından birinin bir duyuyu algılaması ve varlığına inanma durumudur.

Görsel Halüsinasyon: Gerçekte olmayan şeyleri görmek, sesler duymak, garip kokular duymak, ağızda “tuhaf tat hissi ve bedenine dokunan olmasa da temas hissi gibi gerçek dışı şeyler algılanır.

İşitsel Halüsinasyon: Halüsinasyonun en yaygın çeşidi, olmayan seslerin duyulması durumudur. Bazen fısıltı şeklinde ortaya çıkabilir. Bu durumu deneyimleyen kişi genelde kendini eleştiren ve olumsuz konuşan sesler duyar. Bazen bu sesler kişiye emir de verebilir. Oldukça rahatsız edici bir durum ancak nötr seslerin olduğu durumlar da vardır. Sevdiği bir yakınını kaybeden insanlarda da görülebilir.

Koku Halüsinasyonu: Gerçekte var olmayan kokuların alınmasıdır. Bunlar genelde idrar, dışkı, çürümüş et, duman veya yanık kokusu gibi kötü kokulardır. Koku sistemindeki bir hasarın sonucu ortaya çıkabilir. Travma, beyin tümörü veya ilaçlara maruz kalmanın bir sonucu olabilir.

Dokunma Halüsinasyonu: Deri üzerinde böcek gezinmesi, batma, karıncalanma gibi gerçekte olmayan hislerdir. Hasta çoğu zaman böceklerin deri altında gezdiği düşünür. Genelde uyuşturucu kullanımı sonucunda görülür.

Gustatuar Halüsinasyon: Genelde hoş olmayan bir tat alma hissidir. Bu halüsinasyonlar çoğunlukla metalik tadındadır. Bazı tür epilepsi veya şizofreni belirtisi olabilir.

Somatik Halüsinasyon: Genelde iç organlar olmak üzere, vücutta meydana gelen ağrı, yanma hissi. Vücudunu ele geçirmeye çalışan hayvanlar ve midesinde gezinen yılanlar olduğunu söyleyen hastalar görülmüştür.

Dezorganize Belirtiler

Bu semptomlar kişinin net olarak düşünme ve doğru reaksiyon verme becerisinin olmamasını kapsar.

  • Kişinin iletişim kurmasını ve konuşmaya katılmasını zorlaştıran anlamsız kelimeler kullanması ve hiçbir anlamı olmayan cümleler kurması
  • Çabucak bir düşünceden diğerine geçmek
  • Yavaş hareket etmek
  • Karar verme yetisinden yoksun olmak
  • Aşırı fakat anlamsız şeyler yazmak
  • Bazı şeyleri unutmak veya kaybetmek
  • Daireler çizerek yürümek gibi tekrarlanan hareketler
  • Günlük görüntü, ses ve duygulardan anlam çıkarmada problem yaşama

Negatif Belirtiler

Negatif kelimesi şizofreni hastalarındaki belirli normal davranışların eksikliğini yansıtır.

  • Aileden, arkadaşlardan ve sosyal aktivitelerden uzaklaşma
  • Düşük enerji
  • Motivasyon eksikliği
  • Yaşamdan zevk almama ve yaşama karşı ilgi eksikliği
  • Duygu ve duygu ifadesi eksikliği veya duruma uymayan duygular, düşünceler ve ruh hali (örneğin; bir şakaya gülmek yerine ağlamak)
  • Temizlik alışkanlıklarının kötü olması
  • Okulda, işte ve diğer aktivitelerde problemler
  • Dengesizlik (çok mutlu veya çok üzgün olmak veya ruh hali oynamaları)
  • Katatoni (çok uzun bir süre kişinin aynı pozisyonda hareketsiz kalması)

Tedavi

Psikofarmakoterapi (İlaç tedavisi): Şizofreni tedavisinde kullanılan ilaçlar başlıca Antipsikotik (Nöroleptik) grubu ilaçlardır. Bu ilaçlar şizofreniyi ortadan kaldırmaz, fakat delüzyonlar, halüsinasyonlar ve düşünme problemleri gibi semptomları hafifletmeye ve remisyon (klinik belirtilerde düzelme hali) sağlamaya yarar. Şizofreni BAB (Bipolar Afektif Bozukluk) gibi remisyonlar ve nüksler ile seyreder. Kişi tamamen iyileşebileceği gibi, yıllarca süren tedavi ve takip de gerekebilecek olgular da söz konusudur. Bazı durumlar da ise şizofreni hiç iyileşme ve tedaviye yanıt da göstermeyebilir.

Dünya da Psikoz ve Şizofreni güncel uygulamalara bakıldığında,  İlaç tedavisi (PsikoFarmakoTerapi) yanı sıra hızla yükselen psikoterapi yaklaşımları önemli bir yer tutmaktadır.

Özellikle bireysel ve grup BDT (Bilişsel Davranışçı Terapi) teknikleri ve yaklaşımları ile desteklenen tedavi protokollerinde, tedavi başarısının yükseldiğini ortaya koyan birçok bilimsel yayın ve araştırma mevcuttur.

Psikososyal Terapi: İlaçlar belirtileri hafifletmeye yardımcı olurken, çeşitli psikososyal tedaviler de hastalıkla alakalı davranışsal, psikolojik, sosyal ve mesleki problemlerde faydalı olabilir. Terapi yoluyla hastalar semptomlarını kontrol etmeyi, erken uyarı işaretlerini fark etmeyi ve nüksetmeyi önleyici bir plan yapmayı öğrenebilirler. Psikososyal tedaviler şunları kapsar:

  • Rehabilitasyon: Şizofreni hastalarının toplumda faaliyette bulunmalarına ve mümkün olduğunca bağımsız yaşamalarına yardım etmek için sosyal beceriler ve meslek eğitimine odaklanır.
  • Bireysel psikoterapi: Kişinin hastalığını daha iyi anlamasına, başa çıkmayı öğrenmesine ve problem çözme becerisini geliştirmesine yardımcı olur.
  • Aile terapisi: Ailelerin şizofreni hastası olan yakınlarına daha iyi yardımcı olmalarını ve onlarla daha etkin bir şekilde ilgilenmelerini sağlar.
  • Grup terapi/destek grupları: Karşılıklı yardımın sürekliliğini sağlar.