Uyku Bozuklukları Nelerdir?

Uyku bozuklukları klinik ruh sağlığı alanında önemli bir bölümü teşkil etmektedir. DSM-5’te on uyku bozukluğu alt kategorisi tanımlanmaktadır. Bunlar; insomnia, hipersomnia, narkolepsi, nefes almakla ilişkili uyku bozuklukları, Non-REM uyku bozuklukları, huzursuz bacak sendromu bozukluğu, uyku terörü (kabus), REM uyku bozuklukları, sirkadiyen uyku ritim bozuklukları, madde veya tıbbi durumlara bağlı uyku bozuklukları şeklindedir.

Uyku bozuklukları genel olarak uyku kalitesinin düşmesi, uyku miktarının az veya çok olması ve uykuya dalmaktaki sıkıntılarla ilişkilidir. uykunun bozulması, gün boyu stres, endişe, kaygı ve günlük işlevselliğin bozulmasıyla da son derece ilişkili olabilmektedir.

Çoğunlukla depresyon, anksiyete ve bilişsel-düşünsel dalgalanmalarla birlikte seyretmekte olan uyku bozukluklarının kronikleşmesi yani uzaması ve müzminleşmesi, birçok ruh sağlığı sorunu, psikiyatrik bozukluk ve madde kullanım bozukluklarına risk faktörü olabilmektedir. Özellikle günümüz küresel dünyasında artan teknoloji ve sosyal medya kullanımları uyku kalitesini olumsuz olarak etkilemektedir. Bunun dışında çeşitli uyku bozukluklarına da zemin hazırlayabilir. Uyku bozuklukları birçok tıbbi hastalık ile de bağlantılı olabilmektedir. Örneğin nefes yolları ile ilgili hastalıklar, akciğer hastalıkları, kalp hastalıkları, kas ve iskelet sistemi hastalıkları ile ilişkili olabilir. Dolayısıyla uykunun bozulmalarında geniş çaplı bir araştırmanın yapılmasında yarar bulunmaktadır.

Insomnia

Insomnia uykuya dalmakta zorluk çekme, uykuyu sürdürmekte zorluk, uyku süresince uyanmalar ve uyandıktan sonra tekrar uyumadaki zorluk ve vakitsiz erken uyanmalar ile karakterize olmaktadır. Bu durum kişinin yaşamsal kalitesini, günlük işlevselliğini (mesleki, akademik, sosyal vs.) olumsuz etkilemektedir. Bilimsel çalışmalar doğrultusunda prevelans (yaygınlık) çalışmalarına göre erişkinlerin üçte birinde insomia belirtileri görülmektedir. Kadınlarla erkeler arasındaki yaygınlık oranları yaklaşık olarak aynıdır. Üstelik insomnia yaşayanların %40-50’sinin bir ruhsal bozukluktan (major depresyon, panik bozukluk, okb, psikoz, bipolar bozukluk vs. ) muzdarip olduğu görülmektedir.

Tedavisi

Insomnianın tedavisinde psikotrop ilaçlar (psikiyatride kullanılan medikal ilaçlar), psikoterapiler (bilişsel davranışçı terapi, psikodinamik terapi, uyku hijyeni teknikleri vs.) ve bağlamda tıbbi hastalıklar söz konusu ise bu durumlara yönelik ayrı tedaviler uygulanmaktadır. Psikotrop ilaçlar içerisinde benzodiazepin türevlerinin (yeşil reçete ilaçlar) kullanımına dikkat etmek gerekmektedir. Bu grup ilaçlar uykuya yardımcı olabilmektedir. Ancak uzunlamasına dönemde uyku ritm tedavilerine aksi yönde etki edebilmektedirler. Özellikle insomnia durumlarına başka bir ruhsal bozukluk eşlik ediyorsa psikoterapiler daha da önem kazanmaktadır. Nasıl bir psikiyatrik sıkıntı durumu var ise ona göre yapılacak psikoterapiler de özelleşebilmektedir. Insomnianın tedaivisinde Türk Psikiyatri Derneği’nin algoritması mevcuttur.

Hipersomnia

Bu uyku bozukluğu türevinde kişinin çok uyuduğuna dair gözlemi vardır. Hipersomnianın tanısal kriterlerinden en önemlileri, tekrarlayan uyku periodları veya aynı gün içerisinde tekrar tekrar uyumak, yeterince dinlendirici olmayacak biçimde günde en az dokuz saat uyumak ve uykudan sonra tamamen uyanmış hissi yaşamamak sayılmaktadır.

Tedavisi

Tedavi daha önce insomniada belirtildiği biçimde düzenlenir.

Narkolepsi

Tekrarlayan periodlarda engellenemez uyku ihtiyacı, uykuya dalmalar veya gün içerisinde uyuklamalar ile karakterizedir. Narkolepsi tanısı için en az haftada üç tekrarlayan üç aylık bir dönemin olması gerekmektedir.