Kötüye kullanım bağımlılık derecesinde olmasa da, zarar verici kullanımı tanımlamaktadır. Bazen, kötüye kullanım, bağımlığının bir öncülü olabilir. Bağımlılığın iki önemli bileşeni yoksunluk ve tolerans kavramlarıdır. Genelde tüm maddelerde de olduğu gibi bir kez deneme ile başlar kişi artık madde olmadığı durumda ortaya çıkan yoksunluk belirtilerini gidermek için yani artık zevk almaktan ziyade normal hissedebilmek için kullanır. Kişiyi giderek aynı etkiyi sağlamak için daha fazla alkol ya da madde tüketmeye ihtiyaç duyar (tolerans).

 

Alkol

Alkol kötüye kullanımı bir yıllık süre içinde tekrarlayan biçimde alkol kullanımına bağlı olarak gelişen, davranış ve uyum bozukluklarına, sosyal ve yasal sorunlara veya bedensel rahatsızlıklara sebep olacak tarzda alkol kullanımıdır.

Alkol bağımlılığı ise kötüye kullanımdan sonra gelişen daha ağır bir tabloya işaret eder. Bireyin sosyal, davranışsal ve bilişsel alanlarındaki değişikliklerde kendini gösterir. Genel olarak alkol kullanımında bir stres atma, gevşeme isteği vb. durumları beklediği için kişi alkole ihtiyaç duyar. Alkol bağımlılığı bu şekilde oluşur ve bu durumda tıbbi ve psikolojik yardıma ihtiyaç duyulur.

Alkoliklerde sık görülen fiziksel bozukluklar; kansızlık, karaciğer sirozu, gastrit, kan şekeri düşmesi, kalp yetmezliği, denge bozukluğu, görme bozukluğu, beslenme bozuklukları, tansiyon yüksekliği, polinöropati, akut pankreatit, gebelikte bebeğe yansıyan kötü etkiler (zeka geriliği vb.) şeklindedir.

Alkolün yol açtığı ruhsal bozukluklar ise; psikozla giden bozukluklar, iki uçlu bozukluklar, depresyon bozuklukları, kaygı bozuklukları, obsesif kompulsif bozukluklar, uyku bozuklukları, cinsel bozukluklar, deliryum (organik beyin sendromu), nörobilişsel bozukluklar şeklinde sıralanabilir.

 

Madde

Psikoaktif maddenin tıbbi maksatla patolojik olmayan kullanımı dışında birde patolojik kullanımı vardır. Bu iki kullanım şekli birbirinden başlıca üç özellik ile ayırt edilir.
Patolojik kullanım modeli; gün boyunca maddenin etkisinde kalma, psikoaktif madde alımını azaltma veya durdurmada yetersizlik, mevcut bir fiziksel rahatsızlığın psikoaktif madde kullanımı sonucu şiddetlendiğini bilmesine rağmen psikoaktif madde kullanımını azaltamama ve kesememesi gibi özellikleri taşır. Patolojik kullanım sebebiyle sosyal ve mesleki faaliyette zarara uğrar. İş, eş ve arkadaş ilişkileri önemli engellerle karşılaşılarak bozulur. Agresif ve impulsif davranışlarda bulunabilirler.

Psikoaktif madde bağımlılığı genellikle madde kötüye kullanımından daha ağır bir madde kullanım bozukluğudur. Psikoaktif madde bağımlılığında ya tolerans ya da kesilme belirtilerinin olması gerekir. Kaçınılmaz olarak sosyal ve mesleki faaliyeti bozan patolojik kullanım şekli mutlaka vardır. Alkol ve esrar hariç psikoaktif madde bağımlılığının teşhisinde tolerans veya kesilme belirtileri mutlaka görülmelidir

 

Tedavi

1) Fiziksel durumu değerlendirme ve alkol/maddeyi bırakma isteğinin arttırılması

2) Alkol/maddeden arındırma (detoksifikasyon)

3) Uzun süreli tedavi yaklaşımları

Psikoterapi: Psikoanalitik destekleyici ya da bilişsel davranışçı psikoterapi, bireysel ya da grup psikoterapisi, kendine yardım ve destek grupları.

Psikofarmakoterapi (İlaç Tedavisi): Uzaklaştırıcı, bırakmaya yardımcı ilaç kullanımı