Muayenede en sık duyduğum cümlelerden biri şudur: “Hocam, ilaç kullanırsam ben artık ben olmayacağım, değil mi?” Kimi zaman bir yakınından, kimi zaman sosyal medyada okuduğu bir yorumdan beslenen bu korku, ihtiyacı olan pek çok insanın tedaviye hiç başlamamasına ya da yarıda bırakmasına yol açıyor.
Bu yüzden ekibimizle bir gün sokağa çıktık ve insanlara antidepresanlar hakkında ne düşündüklerini sorduk. Duyduklarımız, bu konuyu biraz daha uzun konuşmamız gerektiğini gösterdi.

Antidepresan kişiliği değiştirir mi?
Kısa cevap: Hayır. Kişilik; yıllar içinde mizacımızın, yaşantılarımızın, ilişkilerimizin ve savunma biçimlerimizin bir araya gelmesiyle oluşan, oldukça kalıcı bir yapıdır. Antidepresan ilaçların hedefi bu yapıyı değiştirmek değil, depresyon ve kaygı gibi durumların yarattığı belirtileri azaltmaktır: sürekli çökkünlük, keyif alamama, uykusuzluk, yoğun endişe, dikkat dağınıklığı.
Peki insanlar neden “değiştim” der? Çünkü uzun süre depresyonla yaşamış biri, depresyonun kendisini kişiliği sanmaya başlar. “Ben zaten karamsar biriyim”, “Ben hep yorgunum” cümleleri çoğu zaman kişiliği değil, tedavi edilmemiş bir hastalığı anlatır. Belirtiler geriledikçe kişi aslında kendine, hastalıktan önceki hâline yaklaşır. Bu yeni ama tanıdık hâl ilk başta yabancı gelebilir.

Sosyal medyadaki yorumlar ne kadar doğru?
Sokakta ve yorumlarda en sık karşılaştığımız ifadeler şunlardı: “Antidepresan bağımlılık yapar”, “Bir başlayan bırakamaz”, “İnsanı uyuşturur, duygusuzlaştırır.” Bu cümlelerin her birinde gerçeğin küçük bir kırıntısı, büyük bir genellemeyle birleşiyor.
- “Bağımlılık yapar”: Antidepresanlar, alkol ya da bazı sakinleştiriciler gibi doz artırma isteği ve kontrolsüz kullanım (bağımlılık) yaratmaz. Ancak aniden bırakıldığında baş dönmesi, huzursuzluk gibi kesilme belirtileri görülebilir. Bu bağımlılık değildir; ilacın hekim kontrolünde, kademeli azaltılması gerektiğini gösterir.
- “Duygusuzlaştırır”: Bazı kişiler, özellikle yüksek dozlarda duygularının biraz “düzleştiğini” tarif edebilir. Bu bir yan etkidir ve doz ya da ilaç değişikliğiyle yönetilebilir. Kişiliğin kaybolması değildir.
- “Herkese aynı etkiyi yapar”: Hayır. İki kişide aynı ilaç çok farklı etkiler gösterebilir. Bir başkasının deneyimi sizin tedavinizin haritası olamaz.

Amaç sizi değiştirmek değil; hastalığın sizden aldıklarını size geri vermektir.Prof. Dr. Ali Keyvan
İlaca başlayan yıllarca kullanmak zorunda mı?
Bu da çok yaygın bir endişe. Psikiyatrik ilaç kullanmaya başlamak, mutlaka yıllarca ya da ömür boyu ilaç kullanacağınız anlamına gelmez. Tedavi süresini belirleyen pek çok etken vardır:
- Konulan tanı ve belirtilerin şiddeti,
- Kişinin ilaca verdiği yanıt,
- Daha önce benzer ataklar yaşanıp yaşanmadığı,
- Genel sağlık durumu ve yaşam koşulları.
Örneğin ilk kez depresyon yaşayan ve ilaca iyi yanıt veren biri için tedavi, iyileşmenin ardından genellikle birkaç ay daha sürdürülür ve sonra planlı biçimde azaltılır. Tekrarlayan ataklarda ise daha uzun süreli koruyucu tedavi gerekebilir. Burada önemli olan ilacın ne kadar sürdüğü değil, sürecin bir hekim tarafından takip edilmesidir.

İlacı kendi kararınızla bırakmayın
Kendini iyi hisseden kişinin “artık gerek yok” diyerek ilacı birden kesmesi, hem kesilme belirtilerine hem de hastalığın geri dönmesine zemin hazırlar. Doz azaltmak ya da tedaviyi sonlandırmak, hekimle birlikte verilmesi gereken bir karardır.
İlaç tedavisi hakkında daha ayrıntılı bilgi için psikofarmakoterapi yazımıza, depresyonun belirtileri için depresyon sayfamıza göz atabilirsiniz.
Bu konuda destek almak isterseniz Nişantaşı’ndaki kliniğimizde yüz yüze ya da online terapi ile görüşebiliriz. Tedavi yöntemleri · Randevu al
Kaynaklar
- Cipriani A, Furukawa TA, Salanti G, et al. Comparative efficacy and acceptability of 21 antidepressant drugs for the acute treatment of adults with major depressive disorder: a systematic review and network meta-analysis. Lancet. 2018;391(10128):1357–1366.
- Davies J, Read J. A systematic review into the incidence, severity and duration of antidepressant withdrawal effects. Addictive Behaviors. 2019;97:111–121.
- Geddes JR, Carney SM, Davies C, et al. Relapse prevention with antidepressant drug treatment in depressive disorders: a systematic review. Lancet. 2003;361(9358):653–661.
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Depression in adults: treatment and management (NG222). 2022.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Benzer belirtiler yaşıyorsanız bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir.
