“Kişilik bozukluğu” ifadesi çoğu insana korkutucu gelir; sanki kişinin kim olduğuyla ilgili kesin ve değişmez bir hüküm verilmiş gibi. Instagram’da kişilik bozuklukları, borderline kişilik ve psikoterapinin kişilik üzerindeki etkisi hakkında paylaştığım videolar, bu korkunun ne kadar yaygın olduğunu gösterdi. Bu yazıda kavramları biraz daha açmak istiyorum.

Kişilik bozukluğu nedir?
Kişilik; düşünme, hissetme, ilişki kurma ve dünyaya tepki verme biçimlerimizin oldukça kalıcı bir bütünüdür. Hepimizin belirgin özellikleri vardır: Kimimiz daha kontrolcü, kimimiz daha çekingen, kimimiz daha duygusaldır. Kişilik bozukluğundan söz edebilmek için bu özelliklerin katı, esnek olmayan ve hem kişinin kendisine hem de ilişkilerine sürekli zarar veren bir örüntü hâline gelmesi gerekir.
Önemli bir nokta: Bir insanın zor bir döneminde gösterdiği davranışlar, kişilik bozukluğu anlamına gelmez. Tanı, uzun süreli bir örüntünün ve bu örüntünün yarattığı işlevsellik kaybının ayrıntılı değerlendirmesiyle konur.
Borderline kişilik nedir?

Borderline (sınırda) kişilik örgütlenmesi, en çok yanlış anlaşılan tablolardan biridir. Başlıca özellikleri şunlardır:
- Terk edilme korkusu ve bunu önlemek için gösterilen yoğun çaba,
- İdealleştirme ile değersizleştirme arasında gidip gelen, fırtınalı ilişkiler,
- Değişken ve belirsiz bir kimlik ve benlik algısı,
- Hızla değişen yoğun duygular, özellikle kontrol edilmesi zor öfke,
- Dürtüsel davranışlar ve kendine zarar verme eğilimi,
- Kronik bir boşluk hissi.
Borderline yapıdaki kişiler duyguları çok yoğun yaşar ve bu duyguları düzenlemekte zorlanır. Bu, onların “manipülatif” ya da “zor insanlar” olduğu anlamına gelmez; çoğu zaman erken dönemde yaşanmış güvensiz ilişkilerin ve duygusal yaraların bir sonucudur.
Kişilik bozukluğu bir hüküm değildir; anlaşılmayı ve çalışılmayı bekleyen bir ilişki biçimidir.Prof. Dr. Ali Keyvan
Kişilik bozukluğu tedavi edilebilir mi?

Uzun yıllar boyunca kişilik bozukluklarının tedavi edilemeyeceği düşünüldü. Bugün bunun doğru olmadığını biliyoruz. Özellikle borderline kişilik bozukluğu için diyalektik davranış terapisi (DDT), mentalizasyon temelli terapi ve aktarım odaklı psikoterapi gibi yöntemlerin etkili olduğu araştırmalarla gösterilmiştir. Uzun süreli psikodinamik psikoterapiler ve grup terapileri de bu süreçte önemli bir yer tutar.
Tedavi genellikle uzun soluklu bir süreçtir. Çünkü çalışılan şey tek bir belirti değil, kişinin kendisiyle ve başkalarıyla ilişki kurma biçimidir.
Terapi insanın özünü değiştirebilir mi?

Bu soru bana çok sık sorulur ve cevabım şudur: Terapi kimseyi başka biri yapmaz; ama kişinin kendi yapısıyla ilişkisini değiştirir. Mizacımız, temel duyarlılıklarımız büyük ölçüde aynı kalabilir. Değişen şey, bu duyarlılıkları nasıl yaşadığımız ve ifade ettiğimizdir. Öfkesi yoğun biri, terapiden sonra da yoğun hisseden biri olabilir; ama o öfkenin onu ve ilişkilerini yönetmesine izin vermeyen biri hâline gelir.

Bu yüzden psikoterapiyi bir “düzeltme” değil, bir yeniden örgütlenme süreci olarak düşünmek daha doğrudur. Kişi kendini tanıdıkça seçenekleri artar; tekrar eden döngüler kırılır.
İlgili yazılar: diyalektik davranış terapisi, psikodinamik terapi, söylendiği kadar çok narsist var mı?
Bu konuda destek almak isterseniz Nişantaşı’ndaki kliniğimizde yüz yüze ya da online terapi ile görüşebiliriz. Tedavi yöntemleri · Randevu al
Kaynaklar
- American Psychiatric Association. DSM-5-TR. Washington, DC: APA; 2022.
- Linehan MM. Cognitive-Behavioral Treatment of Borderline Personality Disorder. New York: Guilford Press; 1993.
- Bateman A, Fonagy P. Effectiveness of partial hospitalization in the treatment of borderline personality disorder: a randomized controlled trial. American Journal of Psychiatry. 1999;156(10):1563–1569.
- Storebø OJ, Stoffers-Winterling JM, Völlm BA, et al. Psychological therapies for people with borderline personality disorder. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2020;5:CD012955.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Benzer belirtiler yaşıyorsanız bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir.


